اسکار و فرصت‌های از دست ‌رفته و پیش رو

شهریورماه که می‌رسد، معمولاً حجم و تراکم اخبار رسانه‌ها در خصوص سینما، معطوف به روز ملی سینما می‌شود که زمینه‌های خاص خود، مانند انتشار ویژه‌نامه‌های مطبوعاتی یا جشن خانه‌ی سینما و... را به همراه دارد. اما این ماه، در مناسبات غیررسمی‌تر هم فعالیت کم‌وبیش ثابتی را در خود جای داده که عبارت است از تشکیل هیأتی به منظور انتخاب فیلمی مناسب، برای ارسال به بخش فیلم خارجی آکادمی اسکار. معلوم نیست چرا با وجود تجربه‌هایی که از سال‌های قبل وجود دارد، متولیان این ماجرا، در ماه‌های جلو‌تر اقدام به بررسی فیلم‌های مناسب نمی‌کنند و همیشه در زمانی فشرده، می‌خواهند دست به انتخاب بزنند. نگارنده در یادداشتی که سال گذشته نوشت، این پیشنهاد را مطرح کرده بود که هیأت انتخاب، زمانی پس از برگزاری جشنواره‌ی فیلم فجر که اغلب آثار آن قرار است سال آینده‌اش اکران شوند، تشکیل شود و با بررسی اجمالی فیلم‌های جشنواره، پیشنهادهای خود را درباره بهترین و مناسب‌ترین آثار به سازمان سینمایی اعلام دارد تا بر اساس آن، اکران این فیلم‌های پیشنهادی نیز در شش ماهه اول سال رقم بخورد و مشکلی بابت زمان مهلت معرفی فیلم به اسکار (۳۱ دسامبر/ هشتم مهر) وجود نداشته باشد. متأسفانه طبق روال متداول برنامه‌ریزی‌ها در دیار ما، که برگرفته از الگوی درس خواندن در شب امتحان است، همه‌ی برنامه‌ها و تصمیم‌ها در این‌باره نیز به هفته‌های آخر موکول می‌شود و اغلب با شتابزدگی‌هایی همراه است که شایسته‌ی فرایند انتخابی در سطح ملی فرهنگی نیست. به هر حال هنوز که هنوز است (یعنی هنگام نگارش این یادداشت) هیچ خبری از تشکیل هیأت و فرایند بررسی در میان نیست و خدا می‌داند در بازه‌ی دوسه هفته‌ای پیش رو، چه‌گونه قرار است این موضوع جمع شود.


اما امسال ظرفیت سینمای ما برای معرفی فیلم به اسکار در چه کم و کیفی قرار دارد؟ در بین فیلم‌های اکران‌شده‌ی یک سال اخیر (از نهم مهر سال قبل تا هشتم مهر امسال)، آثاری که از نظر بضاعت‌های سینمایی شاخص‌تر بوده و مورد توجه اجماع نسبی کار‌شناسان و تحلیلگران سینمایی (و البته نه هر کس یا گروهی که به اسم سینما و نقد و فیلم مطلب درج می‌کنند، اما در واقع سخنگوی حزبی و ایدئولوژیک جریان‌ها و جناح‌ها محسوب می‌شوند و دغدغه‌شان سیاست است و نه فرهنگ) واقع شده است، این‌ها هستند: خسته نباشید! (محسن قرایی، افشین هاشمی)، آسمان زرد کم‌عمق (بهرام توکلی)، سر به مهر (هادی مقدم‌دوست) و خط ویژه (مصطفی کیایی). اگر هم قرار است در فرصت باقی مانده، برنامه‌ها به گونه‌ای چیده شود که بتوان فیلم‌های مناسب‌تر جشنواره‌ی اخیر فیلم فجر را اکرانی محدود داد تا فرصت ارسال‌شان به اسکار امسال هدر نرود، بر اساس نظرسنجی ماهنامه‌ی «فیلم» که بی‌حاشیه‌ترین و غیرسیاسی‌ترین نظرسنجی سینمایی محسوب می‌شود و عمده‌ی منتقدان مطرح سینمایی در آن شرکت دارند؛ پنج فیلم بر‌تر این‌ها هستند: خانه‌ی پدری (کیانوش عیاری)، ماهی و گربه (شهرام مکری)، عصبانی نیستم! (رضا درمیشیان)، همه چیز برای فروش (امیرحسین ثقفی) و قصه‌ها (رخشان بنی‌اعتماد).


پس تا این‌جا حدود ده فیلم هستند که می‌توانند در فهرست بررسی جای بگیرند (و واضح است که می‌توان به این فهرست، بر حسب نظر اعضای هیأت کار‌شناسی انتخاب، عناوینی را هم کم و زیاد کرد). اما در بین این‌ها کدام یک شایستگی بیش‌تری برای ارسال به اسکار دارند؟ آن‌چه در بحث اسکار بسیار مهم است، در نظر گرفتن چند نکته‌ی توأمان است: ساختار خوب سینمایی، ملاحظه‌ی ذائقه‌ی عمومی اعضای اسکار، و ظرفیت حضور اثر در مناسبات جهانی به لحاظ پخش و نمایش. متأسفانه اقدام توأم با تأخیر معرفی فیلم به اسکار در کشور ما، مجال بسیاری از برنامه‌ریزی‌ها بابت مهیاسازی بستر مناسب جهت حضور در محافل بین‌المللی را سلب و همین فرصت‌سوزی‌های زیادی را برای معدود آثار قابل ما ایجاد کرده است. به عنوان مثال خانه‌ی پدری - به فرض این‌که در یکی‌دو هفته‌ی آینده اکران شود - هم به جهت ساختار چشم‌گیر سینمایی‌اش و هم به لحاظ درون‌مایه‌ای که پیش‌بینی می‌شود با ذائقه و سلیقه‌ی عمومی اعضای اسکار هم‌خوان باشد، اثری ممتاز است؛ اما بابت حضور جهانی‌اش، جز شرکت در دو دوره‌ی قبل جشنواره ونیز که آن هم با کلی حاشیه‌سازی‌های داخلی همراه بود، چه امتیازی را داراست؟ ماهی و گربه فیلم خیلی خوبی است و بازتاب جهانی پررنگ‌تری هم در قیاس با فیلم عیاری دارد، اما ساختار متفاوت سینمایی‌اش به نظر نمی‌رسد در جلب توجه سلیقه‌ی آمریکایی‌ها برای انتخاب بهترین فیلم خارجی توفیق داشته باشد. موفقیت‌های اخیر قصه‌ها در برخی محافل سینمایی اروپایی، مایه‌ی خوش‌حالی و امیدواری است؛ فیلم هم فیلم خوبی است؛ ولی در این‌که چه‌قدر بتواند نظر اسکاری‌ها را جلب کند، بحث و تأمل زیاد است.
در این مجال، غرض بررسی تک‌تک عناوین یادشده نیست و حتی قصد معرفی یک فیلم خاص هم برای اسکار در بین نیست. موضوع، یادآوری حساسیت‌ها و دغدغه‌هایی است که در راه انتخاب عنوان مناسب‌تر وجود دارد. امسال هم که گذشت و به هر روی امید است در فرصت محدود باقی مانده، مسئولان و متولیان، انتخابی شایسته را انجام دهند. اما جای تکرار این پیشنهاد باقی است که در چنین بزنگاه‌هایی که امکان مطرح کردن سینمای ایران در مناسبات پرگستره‌ی جهانی فراهم است، روندهای پررخوت و راکد، به مقصود نخواهد رسید و لازم است در فرایند زمانی معقول‌تر و کارآمدتری، فرصت اندیشه و بررسی و برنامه‌ریزی را به سینمای‌مان بدهیم. آقایان! برای اسکار سال بعد، از همین امسال بیندیشید و برنامه‌ریزی کنید.

 

مطلب بالا در سایت ماهنامه فیلم درج شده است.

/ 8 نظر / 9 بازدید
امین

سلام آقای دانش . من فکر میکنم برنده رقابت فیلم های خارجی اسکار 2015 خواب زمستانی جیلان خواهد بود و باقی فیلم ها شانس کمی دارند . . . بین گزینه های ایرانی هم که شما مطرح کردید ماهی و گربه به نظرم انتخاب بهتریه . شهرام مکری گفته فیلم رو از پاییز اکران می کنند . راستی گزینه پیشنهادی شما چیه ؟

ناصر

با صحبتهایی که اخیرا یکی از مدیران میانی مربوطه سازمان سینمایی درباره اسکار کرده است (آرش امینی)، دیگه باید قید خانه پدری و قصه ها رو بزنیم. میگن برنامه اکران رو برای اسکار بهم نمیزنن و از فیلمهایی که تا حالا اکران شده انتخاب می کنن. من حتم دارم برادرهای ارزشی مون با لابی بازی های متعدد از طرف حوزه هنری و فارابی و... یا فیلم چ رو میفرستن یا فیلم امروز رو. دو تا فیلم یبس و بی حال که که به الف اسکار هم نمیرسن چه برسه به نامزدی و جایزه اش!

فربد

خب...به سلامتی کمیته اسکار هم که راه افتاد. نظرتان درباره فیلمهای اعلام شده چیست. کدام عنوان بهتر است؟

آرش

سلام . حرفهای حاتمی کیا را در برنامه هفت دیشب شنیدید؟ نظرتان چیست؟ احتمالا درباره شان مطلبی مینویسید؟

دامون قنبرزاده

سلام حیفِ « خانه ی پدری » که در کشاکش سیاست بازی های آدم های بی کیفیت، حرام شد. حیفِ عیاری ( همیشه دوست دارم به او استاد بگویم ) که در این کشاکش احمقانه، سنش بالا رفت، پیر شد. مگر او چقدر دیگر فرصت دارد که در یک دورهمی مهم سینمایی شرکت کند؟ آمدیم و فیلم را می فرستادند و ار قضا برای اسکار انتخاب می شد، آنوقت چه؟ شاید او هم مثل همه ی آدم های سالم، دلش می خواهد در چنین مراسمی باشد و نمی گذارند آقایان ... نمی گذارند کسی زندگی کند ... شنیدم « سر به مهر » و یکی دو تا دیگر از فیلم ها رسیده اند به مرحله ی نهایی انتخاب ... « سر به مُهر »؟!!! واقعاً اینها شوخی می کنند؟!!!

امير

سلام حرف آقاي عياري شد شبكه تماشا سريال " روزگار قريب " ساخته كيانوش عياري را پخش ميكند البته قسمتهاي پاياني سريال است سريال خيلي خوب و خوش ساختي است شايد بشود گفت در تلويزيون نمونه است ولي واقعن آقاي عياري نگرش تلخي دارند و انگار از عذاب دادن تماشاگر لذت ميبرند در اين قسمتهاي آخر واقعا" لحظات دردناكي رو به تصوير كشيدن فكر كنم متناسب با روحيه شان در حين ساخت سريال بوده چون اوايل سريال خيلي خوب بود احتمالن مسولين هم همكاري بهتري با ايشان ميكردند ولي الان كه آخرهاي سريال است واقعن دردناك شده من قسمت ديشب رو نتونستم نگاه كنم

دامون قنبرزاده

بالاخره هم « امروز » را فرستادند برود اسکار! فکر می کنم ماجرا واضح تر از این باشد که توضیحی لازم داشته باشد ... بگذریم. آقا من یک سئوالی داشتم درباره ی فیلم « جفرخان از فرنگ برگشته ». زمان بچگی فیلم را دیده بودم و امروز فرصتی شد برای تجدید خاطره، دوباره ببینمش که البته خیلی هم سخت بود تحملش تا به آخر. سئوالم درباره ی کارگردان فیلم است. من همه ی اینترت را گشتم اما بالاخره متوجه نشدم این فیلم کارگردانش علی حاتمی ست یا آنطور که در تیتراژ خودِ فیلم نوشته می شود: « کار گروهی »؟ خیلی جاها نوشته اند کارگردانش علی حاتمی ست و جاهای دیگر هم نوشته اند کار گروهی. شما خبر دانید موضوع چیست؟ ممنون پیشاپیش.

دامون قنبرزاده

ممنون از توضیحاتتان. بالاخره فهمیدم موضوع چیست. بابت جا افتادنِ کلی از حروف در پیام قبلی هم عذرخواهی می کنم. کمی باعجله تایپ کردم؛ چیزی که اصلا خوشم نمی آید. ممنون.