اقیانوس کم عمق (درباره فیلم بین ستاره ای)

این اولین بار نیست که عنصر «زمان» در فیلم‌های نولان موتیفی اساسی است. در تعقیب، روایت‌های به هم ریخته زمانی وجود داشت، در بی‌خوابی، پریشانی شخصیت اصلی با خستگی ناشی از عدم انطباق ساعت بیولوژیکی‌اش و زمان جغرافیایی تشدید می‌شد، در یادآوری، روند روایت از جلو به عقب پی گرفته می‌شد، و در تلقین، ورود به ذهن دیگران با محاسبه تفارت‌های نسبیتی زمان صورت می‌گرفت. اکنون در فیلم جدید، این مایه بیش از سابق نقش محوری در بافت قصه دارد و نکاتی مانند فیزیک کوانتومی و نظریات تاریخ زمان هاوکینگ و سیاهچاله‌های فضایی مختصاتش را تشکیل می دهند. فیلم، به عنوان اثری آموزشی و فاخر برای ساده سازی بصری این پیچیدگی‌های فیزیکی، قابل تأمل است، ولی به عنوان یک فیلم سینمایی نه. آفتی که نولان را در فیلم شوالیه تاریکی برمی خیزد تهدید می‌کرد، اکنون در بین ستاره‌ای فراگیر شده است. تمرکز فراوان بر جلوه‌های بیرونی متن که البته فضاهای شگفت آور و تماشایی‌ای را هم رقم زده است (از اقیانوس کم عمق با موج‌های غول آسای سیاره میلر گرفته تا انجماد باشکوه سیاره من)، چنان بر کلیت اثر سایه انداخته است که جایی برای پرورش رابطه‌ای جاندار بین آدم‌هایش باقی نگذاشته است و صحنه‌هایی مانند مرور پیام‌های تصویری فرزندان کوپر که حالا همسن خود او شده‌اند و یا عیادت کوپر از دخترش که اینک سنی به موقعیت مادربزرگش دارد، از سطح فرا‌تر نمی‌روند.

کلیت فیلم، ‌همان ایده‌ای است که کوبریک در فیلم فضایی‌اش، مطرح کرده بود: نیل انسان به موقعیتی فراانسانی در گذر از زمان. اما نولان این روند را چنان در پیچ و تاب‌های ایده‌های علمی و صحبت‌های طولانی و جملات قصار زیبا و جلوه‌های ویژه هوش ربا انداخته  که دیگر حوصله‌ای برای پیگیری‌اش باقی نمی‌ماند و حتی‌ گاه کار به موقعیت‌های مضحکی مانند لی لی پوت وار شدن کوپر در لابه لای ردیف‌های کتابخانه دخترش می‌کشد. کوبریک لحنی منسجم را برای رسیدن به تولد ابرمرد قصه‌اش انتخاب کرده بود و نولان آن سان زبانی شلوغ و متظاهرانه را برگزیده که گویی قصد ارعاب مداوم مخاطبش را دارد؛ بی‌آنکه در زیر این سطح جلوه گرانه، عمقی نهفته باشد؛ درست مثل‌‌‌ همان اقیانوس خود فیلم.

راستی یک سوال: در فرجام داستان مشخص می‌شود که انسان‌های آینده، کوپر را از دالان زمان به نزد دخترش فرستاده‌اند تا مختصات نجات زمینیان را به او اعلام کند. پس خود این انسان‌های آینده هم وجودشان مدیون کوپر و دخترش هست. یعنی آدم‌هایی که قبلا کوپر نجاتشان داده بود، حالا دوباره کوپر را فرستاده‌اند تا از قبل نجاتشان دهد! این دور محال نیست؟

مطلب بالا در ماهنامه 24 درج شده است.

/ 9 نظر / 51 بازدید
ناصر

سلام. در وبلاگتان سه یادداشت تا حالا درباره فیلمهای نولان نوشته اید: تلقین (که ستایش آمیز بود)، شوالیه تاریکی برمی خیزد (که نیمه منفی نیمه مثبت بود) و همین میان ستاره ای (که منفی است). این قشنگ سیر نزولی کارنامه نولان را نشان می دهد.

ن.ط

درود. نظرتون درباره مجادله های اخیر فرزاد حسنی و آزاده نامداری بر سر عکس زیر چشم کبود و بقیه ماجراها چیه؟ نوروزتون هم مبارک!

نوید

سلام. لطفا لیست بهترین فیلم های امسال (خارجی) رو با یه شرح مختصر دلیل منتشر کنید بین ستاره ای فیلم کاملی نیست . اما تاثیر گذار ه و ذهن و مدتی درگیر خودش می کنه ، اگر موافق هستید دلیلش چی هست. با توجه به مشکلات فیلم. لطف سکانس برتر بین ستاره ای رو از نظر خوتون معرفی کنید تشکر

ن.ط

جسارتا این موضوع دیگه رسانه ای شده و قابل بحثه و میشه ازش تحلیلای مختلفی کرد. امیر قادری هم مطلب تحلیلی درباره ش نوشته.

یونس

کاملا، loop یا حلقه ای که در فیلمه خیلی ناقصه. چطور کوپر از آینده میاد ( لحظه تماس انگشتانش با آملیا) هم در گذشته با آملیا در سفینه که نشانه یک loop هست سوال دوم: وقتی دکتر برند از کوپر میپرسه "چطور اینجا (مخفیگاه ناسا ) رو پیدا کردی" میگه: "ما این مختصات رو از یک ناهنجاری بدست آوردیم" که بعدا معلوم میشه خودش پشت کتابخانه فرستاده (که منجر به رفتنش به فضا میشه به عنوان یک نشانه) در حالی که قبل از رفتنش هنگام خداحافظی با دخترش یک کتاب از کتابخونه پرت میشه که بعدا معلوم میشه خودش در پشت کتابخانه پرت کرده به این معنی که نرو خوب جواب این پارادوکس چیه با یک نشانه بهش خط میده که بره از یه طرف با یه نشانه دیگه میگه نرو

فربد

آقای دانش عزیز سلام! من همین الآن متن مصاحبه عالی تان را با اصغر فرهادی در کتاب سال مجله فیلم تمام کردم. عالی بود! عالی بود! یک کلاس تمام عیار آکادمیک درباره سینمای کمدی بود. نمی دانستم اطلاعات آقای فرهادی از سینمای کمدی این قدر وسیع است. از شما و مجله فیلم هم ممنونم که این امکان را فراهم کردید بهترین کارگردان ایران درباره این ژانر مهم سینمایی حرف بزند. غافلگیری تمام عیاری بود![تعجب][لبخند][ماچ]

امیر

سلام استاد میخواستم بدونم نظرتون درباره یادداشت هایی که پیرامون این فیلم و ارتباطاتش با تفکرات اومانیسمی و بعضا یاداشت هایی که پیرامون نمادهای بکار رفته داخل فیلم منتشر میشه چیه؟آیا این نوع نگاه ها رو قبول دارید یا خیر؟ پیشاپیش ممنون

میلاد

وای من دوباره فیلم her رو دیدم چقدر لذت بخشه این فیلم! لینک نقدی از این فیلم دارید؟خوشتون اومد شما؟ به نظر من فیلمنامه اش اصلا حرف نداشت.

ali

جناب منتقد، هیچ جا در این فیلم صحبت از انسان‌های آینده نبود بلکه صحبت از بعد‌ها مطرح است.درس مثل وقتی‌ که خواب صادق می‌بینید.خواهش می‌کنم اگه فیزیک نمیدونید لا اقل فیلم رو با زیر نویس فارسی می‌دیدید . فیلم دارای اشکالات علمی‌ هست به عنوان مثل به جا ماندن پیکر کوپر بد از سفر به سیاه چاله فضایی. فیزیک سیاه چاله فضایی به گونه یست که هر ماده رو با ریزترین ذره به وجودورند آن تقسیم می‌کند.و حتا بعد زمان در سیاه چاله قابل برسی‌ دقیق نیست. متاسفانه منتقدین ایرانی‌ هم به مانند فیلم سازان راه نزول رو در پیش گرفتند