هذیان

فقط خدا می بخشد نشان می‌دهد که نقش یک فیلمنامه خوب و یا بد در درخشش و یا انحطاط یک اثر سینمایی تا چه میزان موثر است. نیکلاس ویندینگ رفن در تجربه قبلی‌اش، با اتکا بر فیلمنامه غنی حسین امینی، فیلمی تماشایی عرضه کرد، اما در فیلم کنونی با فیلمنامه‌ای از خودش ، اثری مغشوش، متظاهرانه، و آزاردهنده از خود به جا گذاشته که کمتر نسبتی با فیلم خوب بران برقرار می‌کند؛ مگر شمایل سرد رایان گاسلینگ که البته در فیلم پیشین کارکردی وابسته به منطق درونی خود اثر داشت، اما اینجا بیشتر به یک جور ادا شباهت دارد.

 

فقط خدا می‌بخشد مجموعه‌ای از ماجراهای بزهکارانه مرتبط با قاچاق و جنایات گروه‌های زیرزمینی و نیز سلاخی‌های تشکیلاتی یک پلیس خودسر است. فیلم دو بخش مجزا دارد: یکی که عمدتا در فضاهای بسته با نور‌پردازی شدید قرمزرنگ و روزنه‌هایی از رنگ زرد (قرار است تداعی­بخش ترکیبی از جنایت و نفرت باشد؟) سپری می‌شود؛ و دیگری در فضاهای باز که معمولا با مختصات بصری معمول ثبت شده است و انگار رفت و برگشت بین این دو فضا، همراه با نوسان‌هایی بین عینیت و ذهنیت شخصیت اصلی داستان است. اما این نوسان‌ها فاقد نظمی معنادار و پشتوانه‌ای دراماتیک است و حاصلش بیشتر به هذیان‌پردازی می‌ماند. پلیسی که اصلاح‌گری‌هایش را با قتل‌های غیرقانونی و خشونت­بار دنبال می‌کند و بعد از هر دفعه تصفیه­ سازی‌های خونین، در کافه‌ای آواز می‌خواند، مادری بددهن که بین بچه‌هایش تبعیض قائل است و رفتارهایی مشکوک از خود بروز می‌دهد، جوانی که بی دلیل دنبال کشتن فاجعه آمیز زنان معلوم الحال است، برادری مات و مبهوت که به شدت زیر سیطره مادر روانی‌اش قرار دارد، و دختری که معلوم نیست در تشکیلات زیرزمینی مزبور چه کاره است و چه نسبتی با صاحب مجموعه دارد: این‌ها شخصیت‌های اصلی فیلمی هستند که نقاط اوجش با نمایش بریدن دست و فرو کردن سیخ در گوش و چسباندن دست روی پا با خنجر و... رقم می‌خورد و عاری از هر شناسه درست سینمایی مانند انگیزه ­سازی و تعمیق شخصیتی است.

جایی در فیلم که پلیس خودسر می‌خواهد قربانی‌اش را شکنجه کند، از زنان مجلس می‌خواهد چشمان خود را ببندند و مردان دقیق نگاه کنند. احتمالا فیلمساز از این طریق خواسته «مردانگی» مخاطبان فیلمش را فراخوانی کند. این نوع فراخوانی، یادآور مسلک جاهل‌هایی است که خطاهای خود را در پس واژه پرطمطراق و غلط­انداز مردانگی توجیه می‌کنند. همین را کم داشتیم که نیکلاس ویندینگ رفن هم خشونت افراطی و نامتقاعدکننده اثرش را با این شیوه بپوشاند.

مطلب بالا در ماهنامه 24 درج شده است.

/ 9 نظر / 6 بازدید
هادي گلستاني

به نظرم قضيه به اين سادگي كه شما ديده ايد نيست. اين فيلم حرف هاي زيادي براي گفتن داشت منتها به زبان استعاره بود.

آرش

برنامه هفت اين هفته و مناظره بين امير قادري و محمدتقي فهيم را ديديد؟ نظرتان چيست؟

احسان

درود بر آقاي دانش عزيز. من غروب يكشنبه در فرهنگسراي ارسباران در جلسه نقد فيلم گذشته كه توسط شما و آقاي مصفا و بابك كريمي برگزار شد حضور داشتم. خواستم تشكر كنم از جلسه خيلي خوبتان و تحليلهاي دقيق و آموزنده اي كه داشتيد. راستي يك نكته ديگر؛ اصلا به قيافه جدي و (با عرض معذرت) تا حدي عبوستان نمي آيد كه آدم شوخ طبعي باشيد. اما وقتي يكي از حاضران كه داشت ايراد و مي گرفت حرف هاي فواد (پسربچه فيلم) زيادي حكيمانه است و آدم را ياد حرف هاي دكتر شريعتي مي اندازد و شما به شوخي گفتيد اين حرف ها اصلا حكيمانه نيست و اگر هم ياد شريعتي بيندازد بيشتر ياد جوك هاي اس ام اسي او مي اندازد و سالن از خنده منفجر شد، نشان داد كه آدم نكته سنج و حاضرجوابي هستيد. بهرحال دوباره متشكرم و اميداورم هميشه موفق باشيد.

اميرحسين

استاد كلا نظرتان درباره امير قادري چيست؟ اين روزها در وبلاگ آقاي اسلامي درباره اش كامنتهاي مختلفي دارد گذاشته مي شود. راستي يكي از كاربرها هم در اين كامنتها ذكرخيري از شما كرده است.

ن

سلام. نظرتون راجع به توجه افراطی و بیش از اندازه مجله فیلم و دست اندرکارانش به آثار اصغر فرهادی چیست؟ آیا به نظر شما این وضعیت طبیعی است؟

فربد

واقعا هم هذیان بود. من که هیچی ازش نفهمیدم. ادابازی مطلق.

روزبه شريفيان

اين يكي از همان جاهايي است كه در روش نقد شما برايم بسيار قابل توجه است و عجيب كه بسياري شما را به غير اين متهم ميكنند اين كه فيلم ساز قبلا چه آثار و جايگاهي داشته برايتان كوچكترين اهميتي ندارد خيلي راحت فيلمش را تحليل ميكنيد فيلم ضعيف ،ضعيف است ميخواهد ساخته هر كسي باشد

محسن میلادی

آقای دانش به سوال مهم من اگر می توانید پاسخ دهید ... این فیلمهای خارجی که نقد می کنید در کجا تماشا می کنید ؟؟؟ خوب احتمال زیاد در خانه و با دی وی دی ولی منتقد عزیز جذابیت اصلی و مهم سینمای هالیوود در دیدن فیلم در سینماهای ممتاز و بزرگ است و در خانه بسیاری از زوایا و جزئیات و لذت فیلم پنهان می ماند مطمئنا برخی فیلمها را که نقد منفی نوشته اید یا دوست نداریید اگر در سالن سینمای سه بعدی نیویورک یا شیکاگو می دیدید کل مطلب فرق می کرد خواسته ام فقط یادآوری کرده باشم

سینا شکوری

فیلم را ندیده ام فیلمهای ژانر وحشت و دلهره را از بین فیملهای جهان تمایل دارم