مهرخرد

یادداشت‌های سینمایی مهرزاد دانش

قاعده بازی(درباره برگزیدگان هیات داوری انجمن منتقدان در چهارمین جشن منتقدان)

دیشب ٨ بهمن مراسم چهارمین شب منتقدان برگزار شد که قسمتی از آن اختصاص داشت به معرفی برگزیدگان جشنواره پارسال فیلم فجر از طرف هیأت داوران انجمن منتقدان متشکل از محمود گبرلو، حسین گیتی، علی علایی، امیر قادری، حمید گرشاسبی ، خسرو نقیبی و بنده. قطعا انتخاب های ما در برخی موارد ممکن است موافقان و یا مخالفانی داشته باشد. مرداد امسال در روزنامه خبر نکاتی درباره چگونگی انتخاب این عناوین و اسامی درج کردم که شاید حالا بازخوانی اش خالی از مناسبت نباشد.این متن را با کمی ویرایش مجدد مطالعه بفرمایید.

                           ********************************

در آخرین روزهای جشنواره 28، نایب‌رییس انجمن منتقدان از تعدادی از منتقدان و از جمله اینجانب دعوت کرد داوری فیلم‌های جشنواره به عهده بگیرند.

در نهایت 7 نفر در این زمینه مشخص شدند. این 7 نفر، از منتقدان شناخته‌شده سینمایی هستند و اغلب در نشریات معتبری همچون فیلم، فیلم‌نگار، دنیای تصویر و صنعت سینما...قلم می‌زنند.ما هفت نفر یکی دو هفته بعد از اتمام جشنواره آراء خود را درباره بهترین‌ها در فرم مربوط نوشتیم و به مدیریت انجمن ارسال کردیم. حاصل برآیند و معدل این آراء ، طبق الگویِ متداولِ تعلقِ بیشترین رأی، مشخص شد و بر حسب آن کاندیداها هم بر مبنای تعداد متعارف معین شدند، اما این پایان ماجرا نبود.

اردیبهشت امسال اعضای داوری طی جلسه‌ای گرد هم آمدند و جدا از هویت فردی انتخاب‌های خود، توجه خویش را به هویت جمعی این گروه هم معطوف کردند. به عبارت دیگر ، ما تنها به قالبِ اکثریتیِ آراءِ خود روی کاغذ اکتفا نکردیم و در آن جلسه سعی کردیم دلائل خود را برای همدیگر جهت انتخاب فلان فیلم و بَهمان سینماگر شرح دهیم و یکدیگر را متقاعد کنیم تا آراء خود را به هم نزدیک‌تر سازیم و با همدلی بیش‌تری نتایج نهایی را رقم بزنیم. با توجه به این‌که ما هفت نفر در برخی موارد دیدگاه‌هایی نزدیک و در برخی مسائل نیز دیدگاه‌هایی فاصله‌مند از هم داشتیم ، روند این جلسه به شدت صمیمانه و در عین حال جدی بود.

دو نکته اساسی در روند این جلسه قابل ذکر است. نخست آن‌که در فرایند تصمیم‌گیری هیچ نوع پیشنهاد و توصیه ولو ضمنی از سوی هیچ احدالناس یا جریانی اعمال نشد. هیچ نفرِ هشتمی به گروه هفت‌نفره ما اضافه نشد و تنها فردی که در جلسه ما حضور داشت، نائب‌رئیس انجمن و دبیر جشن چهارم منتقدان، آقای کیوان کثیریان بود که او نیز به هیچ عنوان دیدگاه و سلیقه خود را به زبان نیاورد، چه رسد به این‌که بخواهد دخالت کند.حضور ایشان نیز صرفا برمبنای نگارش صورت‌جلسه و نیز یادآوری مقررات متداول در امر داوری به لحاظ تعداد کاندیداها و عناوین جوایز و غیره بود. نکته دوم برمی‌گردد به تفاوت سلیقه و نگاه‌های فردی هر یک از ما هفت نفر با آن‌چه در فرایند تصمیم جمعی‌مان نمود یافته است.

اغلب ما در همان روزهای جشنواره و نهایتا یکی دو هفته بعدش، نظرات خود را درباره برگزیده‌هایمان در نشریاتی که معمولا می‌نویسیم، درج کردیم. علاقه‌مندان با رجوع به این نشریات به‌سادگی می‌توانند دریابند که نظر فردی اشخاصی مانند امیر قادری یا حمید گرشاسبی یا خود بنده چه بوده است، اما حاصل بحث‌های ما در فرایند این داوری تا حدی متفاوت از نگاه‌های فردی‌مان است.

من خودم ممکن است به لحاظ شخصی برخی از اسامی موجود در لیست را چندان نپسندم و یا حتی جای نام برخی را خالی بینگارم، کما این‌که قطعا شش نفر دیگر هم همین حس را دارند، ولی قاعده بازی در ساختار داوری ایجاب می‌کند که نظر جمعی‌مان را برمبنای رای اکثریت یا متقاعدشدگی حاکم بر فضای جلسه، بر نظر فردی‌مان غلبه دهیم و صدالبته این الگوی کوچکی از یک موقعیت مدنی است.

در عین حال، ما تصمیم گرفتیم به عنوان اعضایی از جامعه منتقدها در مواردی دست به معرفی الگو بزنیم و با توجه به نیازهای امروز سینمای ایران، حساسیت خویش را در قبال جلوه‌های بیرونی این سینما هم بدین‌وسیله نشان دهیم. برای همین هریک از ما در عین حفظ دیدگاه‌های فردی‌مان، روی نتایج داوری‌مان در انجمن نیز ثابت‌قدم هستیم.

ما اگر ادعای روشنفکری و تمدن داریم؛ اگر اثر هنری در‌این‌باره خلق می‌کنیم و اگر نقد هنری در این باب می‌نگاریم، باید در رفتار و منش و آداب خود نیز به همان شیوه تأسی کنیم. این امر، اصلی‌ترین نکته رعایت قواعد بازی اجتماعی در فراگردی متمدنانه است.

  
نویسنده : مهرزاد دانش ; ساعت ۱٢:۳۸ ‎ب.ظ روز شنبه ۱۳۸٩/۱۱/٩