مهرخرد

یادداشت‌های سینمایی مهرزاد دانش

آشناپنداری سینمایی

سی و چند سالی بود که به سواحل دریای مازندران نرفته بودم تا این­که تابستان امسال، فرصتی پیش آمد و سفر کوتاه خانوادگی‌ای به کناره‌ای در روستایی حوالی شهرستان محمودآباد رقم خورد. تماشای منظره زیبای دریا و ساحل شنی و تخته­ سنگ‌های کناره و حضور در ویلای مسکونی و شنیدن صدای کوبنده امواج و راه رفتن زیر آسمان ابری و جو متراکم و شرجی و... هر یک لذت‌های خاص خود را داشتند؛ اما آنچه برایم بیش از هر نکته دیگری نمود داشت، تداعی­ بخشی لحظه به لحظه یک فیلم سینمایی در مواجهه با مختصات مختلف این لوکیشن بود: درباره الی...

در سفر، حضور کودکان خردسال که کنار ساحل بازی می‌کردند یادآور بچه‌هایی بود که تنها شاهدان غرق شدن الی بودند، حضور بانوانی که با مانتو داخل آب می‌رفتند، تداعی­ کننده سپیده بود که مضطرب و سرگردان به دریا می‌زد تا ردی از الی پیدا کند، جوانانی که بادبادک‌های خود را کنار ساحل به پرواز می‌دادند، شمایل الی را به خاطر می‌آورد که آخرین تصویر زنده خود را با دویدنی به سوی رهایی ابدی در ذهنمان نقش بست، جمع سرخوشانه خانواده‌ها که‌ گاه پایکوبی‌هایی می‌کردند، رقصیدن مردان فیلم را در ویلا و حتی روی مبل به یاد می‌آورد، سنگینی فرکانس صدا در محیط زیر آب، کابوس تعلیق جست‌و‌جوی مسافران فیلم را در یافتن جسدهای احتمالی گمشدگانشان در تلاطم امواج دریا پیش رو می‌آورد، مشاجراتی که ‌گاه از میانه بگومگوهای زوج‌هایی به گوش می‌رسید، دعوای پیمان و همسرش را مجسم می‌کرد، حضور مردانی تنها که به افق دریا خیره شده بودند، انگار برگردانی بود از تنهایی غمناک نامزد الی که تازه خبر حادثه را دریافته بود، عبور از درون تونل‌های جاده، صدای جیغ و فریاد ابتدای فیلم را به گوش می‌رساند، توپ­ بازی جوانان، خاطره­ ی بازی والیبال قبل از وقوع حادثه اصلی فیلم را زنده می‌کرد، و حتی درِ نیمه خراب اتاقی که در آن سکونت داشتم، وضعیت ویلای متروک آدم‌های داستان را متبادر می‌ساخت.

این­که یک فیلم آن قدر قدرت حفظ بصری و موقعیتی در ذهن مخاطبش را داشته باشد که تا سال‌ها بعد، به محض قرار گرفتن مخاطب در لوکیشن و یا فضایی مشابه، در ذهنش بار‌ها لحظات آن اثر مرور شود، نشانه‌ای بارز بر ماندگاری‌اش است. یک اثر سینمایی در مدتی محدود اکران عمومی می‌شود که ممکن است به دلائلی متنی و فرامتنی، فروشی کم و یا زیاد داشته باشد، اما موفقیت اصلی آن فیلم، نه صرفا در فروش و استقبال، بلکه در تثبیتی است که روی ناخودآگاه تماشاگرش تا زمان‌هایی درازمدت دارد. این نوع فیلم ها  دژاووگونه، آدمی را در دو دنیای واقعیت و مجاز به اشتراک موقعیت می‌رساند و رویا و واقعیت را به هم متصل می‌سازد.

مطلب بالا در ماهنامه فیلم درج شده است.

   + مهرزاد دانش - ۱۱:٠٥ ‎ب.ظ ; شنبه ۱۳٩۳/٩/٢٩