مهرخرد

یادداشت‌های سینمایی مهرزاد دانش

نقد فیلم یا نقد سینما؟

آیا کار یک منتقد فیلم، فقط نقد فیلم است؟ این پرسش در واکنش به حس انفعالی است که در برابر موارد پرشماری از رویداد‌ها و موقعیت‌های سینمایی از جانب بسیاری از منتقد‌ها مشاهده می‌شود. مواردی همچون غائله‌ای که بر سر خانه سینما رفت، تحریم اسکار در سال گذشته، ممنوعیت کاری غیر رسمی برخی از سینماگران، جنجال‌های امسال معرفی فیلم به اسکار، جلوگیری حوزه هنری از نمایش چند فیلم در سینماهای تحت مالکیتش، ماجرای استخدام وکیل فرانسوی برای محکوم کردن هالیوود، بریز و بپاش‌های بی‌حساب و کتاب برخی از نهاد‌ها و ارگان‌های سینمایی، و... از جمله بحران‌ها و یا موقعیت‌های سوال‌برانگیزی بودند که قابلیت فراوانی برای تحلیل و ریشه‌یابی داشته‌اند، اما بازتابشان در رسانه‌ها، عمدتا بر عهده همکارانی بوده است که کمتر به عنوان منتقد شناخته شده‌اند و در عین حال بار اطلاع‌رسانی داشته است تا تحلیل و نقد و واکاوی. می‌توان در برابر هر یک از موارد بالا، آمار گرفت که چند درصد مطالب منتشرشده مربوطه، متعلق به منتقد‌ها بوده است و به نتیجه‌های کم‌شماری رسید.

ممکن است برخی دوستان واکنش به مسائل روز را دون شأن خود تلقی کنند و رسالت ازلی و ابدی خود را صرفا در ارزیابی آثار هنری تعریف کرده باشند. اما به نظر نگارنده، بی‌توجهی به موارد پیرامونی و مناسبات سینمایی، می‌تواند حتی روی نفس تحلیل‌های هنری هم رفته‌رفته تأثیر منفی بگذارد. منتقدی که دوستدار فیلم خوب است و تمایلش را روی تحلیل فیلم‌های ارزشمند متمرکز کرده است، قاعدتا نمی‌تواند نسبت به کم و کیف فرایندهایی که بر ساخت فیلم خوب تأثیرگذار است بی‌تفاوت باشد و از آن‌جا که توانایی یک منتقد، در به‌کارگیری حرفه‌ای لحن متکی به واژگان و عبارات است، قاعدتا پرهیزش از نگارش مطالب تحلیلی در این باره پذیرفتنی به نظر نمی‌رسد. اینکه منتقد منتظر باشد تا مثلا فلان سایت خبری درباره فلان رویداد نظرش را در حد یکی دو جمله جویا شود، چندان مطلوب نیست، چه آنکه خود می‌تواند با عباراتی که محصول مستقیم اندیشه و ایده و اراده خودش است، خیلی بهتر و حرفه‌ای‌تر تحلیلش را عرضه کند.

منتقد‌ها صرفا مرجع و معیاری برای بررسی سکانس و زوم و نئورئالیسم و اکتورز استودیو نیستند. آن‌ها می‌توانند از بضاعت قلم و بینش خود برای اعلام موضع در برابر هر فضای سینمایی‌ای که در بهبود یا ناکامی تولید فیلم خوب موثر است بهره ببرند و در مقام وجدان بیدار مناسبات سینمایی در حوزه رسانه و پژوهش قرار گیرند و بسیار بهتر از خیل بی‌صلاحیت‌هایی که در این فضا‌ها غوغاسالاری می‌کنند ظاهر شوند. خالی کردن این میدان، به منزله راه دادن به ناشایستگان است. کار یک منتقد فیلم، علاوه بر نقد فیلم، نقد هر آْن چه هم که جلوی تولید فیلم خوب را می‌گیرد هست.

مطلب بالا در ماهنامه فیلم درج شده است.

  
نویسنده : مهرزاد دانش ; ساعت ۸:٥۱ ‎ق.ظ روز شنبه ۱۳٩٢/۸/٢٥