مهرخرد

یادداشت‌های سینمایی مهرزاد دانش

درباره دستور مدیر سازمان سینمایی برای جمع آوری آثار مخملباف از موزه سینما

گمان نمی رود کسی از بین پیگیران مسائل فرهنگی و سینمایی، در روند رو به انحطاطی که محسن مخملباف در سال های اخیر پیموده است تردیدی داشته باشد. جدا از تنزل شدید واپسین ساخته های سینمایی او که عاری از هر خلاقیت هنرمندانه ای هستند، در فضای اجتماعی و بیرونی هم اعتبار چندانی برای این سینماگر باقی نمانده است و نمودهایی از قبیل دروغ پردازی های شاخدار در متن مبتذلی که راجع به زندگی رهبری نظام نوشت، نقش داشتن در افزایش توقعات غیرواقعی از برخی اعتراض های درون سیستمی ایران و در نتیجه افزایش التهابات کاذب و تحریف تصویر واقعی فضاهای مزبور، حضور کنش پذیر در مناسبات فرهنگی حکومتی جنایتکار، نژادپرست و مرتجع همچون اسرائیل که برائت از بدنامی اش حتی شمار فراوانی از روشنفکران غیرمسلمان را هم به کنش واداشته است، و حمایتش از آیینی جعلی همچون بهائیت که نه خاستگاه خرافی اش و نه وابستگی اش به قدرت استعماری بزرگ وقت و نه بی در و پیکر بودن مبانی اعتقادی اش ، جایی برای دفاع باقی نمی گذارد، باعث شده است دست کم در بین کسانی که در داخل ایران دغدغه ها و دلبستگی های فرهنگی دارند، دیگر جدی انگاشته نشود؛ حتی برای کسانی همچون نگارنده و بسیاری از هم نسل های او که زمانی نام محسن مخملباف برای شان توأم با احترام و اعتباری فراوان بود و هنوز برخی از فیلم های او در زمره آثار به یادماندنی شان در سینمای ایران به حساب می آید. اما موضوع این یادداشت نه بدگویی از مخملباف است؛ چه آن که این روزها دیگر درشت گویی علیه او از ساده ترین کارها است و بضاعتی نمی طلبد؛ بلکه روی سخن با مدیر محترم سازمان سینمایی است که اخیرا در دستوری غریب، حکم به جمع آوری یادمان های این فیلمساز از موزه سینما داده است.
این تصمیم برآمده از یک دیدگاه غلط فرهنگی است که می پندارد هر آن چه برخلاف سیاست و دیدگاه حاکمیت است، باید خودش و گذشته اش و آثار و مآثرش محو گردد. هنوز به یاد داریم که در اوائل انقلاب چگونه برخی به بهانه محو نشانه های طاغوت، داد از تخریب بقایای تخت جمشید و پاسارگاد می زدند و چگونه تا سال ها در کتاب های درسی دبستان، تصویر کورش و داریوش و کمبوجیه همچون زامبی ها ترسیم می شد (و سال ها بعد که کارگردان سیصد همین رویه را در پیش گرفت، به او تاختیم و سخن از توطئه و تهاجم و جنگ نرم به میان آوردیم). طبق همین دیدگاه است که در بازپخش تصاویر و فیلم های مستند روزهای انقلاب در رسانه های رسمی، کمتر خبری از بنی صدر و بازرگان و قطب زاده و منتظری است و حتی در یک سال کار را به آن جا کشاندند که عکس معروف پایین آمدن امام خمینی را از پلکان هواپیما در حالی که تکیه بر دست یک افسر خارجی دارد، بازسازی کردند و به جای مرد اجنبی، شمایل یک فرد روحانی و معمم قرار دادند!
 موزه جایگاهی است برای نگهداری میراث هایی از گذشته، چه دوستشان داشته باشیم یا نه؛ چه عملکردشان منطبق بر خواسته های ملی و حکومتی باشد یا نه. با استدلال مدیر محترم سازمان سینمایی باید بساط موزه هایی را هم که یادگارهایی از دوران پهلوی و ماقبل آن را در بر دارند جمع کرد. تحول هایی که در آدم ها رخ می دهد (چه مثبت و چه منفی) و تغییراتی که در گذر از یک دولت به دولت بعدی شکل می گیرد، نباید مانع از ثباتی باشد که نگهداری از نشانه های فرهنگی و سیاسی و اجتماعی اقتضا می کند، چه در این صورت دیگر نباید هیچ نشانی از هیچ آدم و تمدن و پدیده ای در هیچ موزه ای باقی بماند. عرصه فرهنگ با میدان سیاست تفاوت دارد و اگر قرار باشد به تأسی از کف های شناور بر سطح سیاست، عمق فرهنگ نیز دستخوش حذف و محو گردد، دیگر نه از تاک نشان می ماند و نه از تاک نشان. اگر قرار بر صحت این تصمیم بود، احتمالا در تاریخ اسلام و تشیع هم نامی از ابوسفیان و معاویه و طلحه و مأمون نباید به میان می آمد و هر نوع اثری از آثارشان به سرعت محو می شد.
مخملباف خود دست به اعتبارزدایی اش در روند خودویران گرانه ای که در طی یک دهه اخیر در پیش گرفته زده است، اما این چه ربطی دارد به گذشته او که طبق دستور باید از دیدگان بازدیدکنندگان یک موزه دور نگه داشته شود؟ اتفاقا تماشای نشانه هایی از موفقیت او در سال هایی دورتر در موزه ای همچون موزه سینما، می تواند مایه عبرت فراوان باشد؛ این که چگونه کسی از نقطه ای افراطی در مسیری ملتهب به نقطه ای تفریطی رسید. از این دست افراط و تفریط ها فقط در مخملباف نیست که بروز می کند؛ چه آن که در همین یکی دو سال اخیر هم دیده ایم مدیران دوآتشه ای را که حکم بر تعطیل و انحلال می دادند و ناگهان سر از موقعیت هایی درآوردند که مشحون از نسبت های منحط اخلاقی و مالی بود... لَقَدْ کَانَ فِی قَصَصِهِمْ عِبْرَةٌ لِّأُوْلِی الأَلْبَابِ

مطلب بالا در خبرآنلاین درج شده است. 

  
نویسنده : مهرزاد دانش ; ساعت ۱:٠۱ ‎ب.ظ روز دوشنبه ۱۳٩٢/٤/٢٤