مهرخرد

یادداشت‌های سینمایی مهرزاد دانش

مرد پنگوئنی (درباره فیلم هیچکاک)

 مشکل اساسی فیلم هیچکاک، فقدان یک استراتژی مشخص در پیشبرد روایت و مفهوم اثر است. طبق آن­چه در تیتراژ فیلم آمده است، این فیلم را بر مبنای کتابی با نام «الفرد هیچکاک و ساخت روانی» نوشته استیفن ریبلو ساخته‌اند. ریبلو مدعی است که این کتاب بر اساس تحقیقات و مصاحبه‌های فراوان با کسانی که به نوعی در جریان ساخت روانی بوده‌اند حاصل آمده است. ما که این کتاب را نخوانده‌ایم و قاعدتا درباره‌اش نمی‌توان نظر قطعی داد، اما اگر هم به فرض رویکرد کتاب به موقعیت هیچکاک در آن مقطع خاص و حتی فضاهای سوء­تفاهمی رابطه فرضی همسرش آلما با ویتفیلد کوک (فیلم­نامه­ نویس برخی آثار هیچکاک) درست باشد (که بسیاری معتقدند موضوع از اساس تخیلی است)، آن­چه در فیلم مشهود است، ناتوانی در پرداخت متقاعدکننده موقعیت مزبور است. به نظر می‌رسد کارگردان آن­قدر درگیر برخی جلوه‌های ظاهری کار مانند شباهت ­سازی صوری بازیگران با شخصیت‌های واقعی (که تازه این نیز در برخی زمینه‌ها موفق نیست: هلن میرن با آن همه تفاوت جثه چگونه قرار است تداعی­ کننده آلما رویل باشد؟) و یا اشاره به برخی عادات رفتاری کاراکتر اصلی فیلم (مثل امتناع هیچکاک از رانندگی اتومبیل) بوده است که دیگر فرصت تأمل درباره زمینه­ چینی منطقی و باورپذیر ارتباط بین شخصیت‌های محوری را نداشته و در نتیجه، کار به سخیف‌ترین تأویل‌ها درباره منبع نبوغ این کارگردان بزرگ سوق داده شده است: این­که به جای اندیشیدن به میزانسن در فضای پشت صحنه، دائما در حال چشم ­چرانی از دریچه‌ها است و این­که پرداخت فصل درخشان قتل ماریانِ فیلمِ روانی در اثر هیجاناتِ غیرتی شدن­های زن و شوهری بوده است!

فیلم با تأکیدهای عقیم روی جلوه‌گری جنت لی (با بازی جوهانسن) در مقابل هیچکاک فضایی را بی‌جهت می‌گشاید که فرجام و معنایی برایش معلوم نیست. آیا الما بابت این جلوه‌ها و توجه‌ها ناراحت است؟ مگر او خودش جنت لی را پیشنهاد نکرده بود؟ و مگر این بار نخست بوده که هیچکاک با یک موطلایی هالیوودی کار می‌کرده؟ در همین قیاس سایر روابط شخصیت‌ها هم ابتر و بی‌ربط است: از ابراز علاقه نامتعارف کوک به الما گرفته تا غر زدن‌های ورا مایلز (با بازی جسیکا بیل) درباره اعمال دخالت‌های بی­جای هیچکاک در زندگی خصوصی بازیگران و از همه بد‌تر اوهام مالیخولیایی هیچکاک در حرف زدنش با شبح قاتل دیوانه‌ای که فیلم روانی با الهام از او ساخته شده بود. با توجه به این همه سهل­ انگاری در پرورش شخصیت‌ها و موقعیت‌ها، جای تعجبی ندارد که بازیگر مولفی همچون آنتونی هاپکینز به رغم تلاش زیادش برای فرو رفتن در قالب هیچکاک، بیشتر شبیه مرد پنگوئنی داستان بتمن از آب درآمده است.

مطلب بالا در ماهنامه 24 درج شده است.

  
نویسنده : مهرزاد دانش ; ساعت ۱٢:٠٩ ‎ق.ظ روز چهارشنبه ۱۳٩٢/۳/۸